In een voortdurend veranderende maatschappij is het belangrijk dat leerlingen nieuwsgierig blijven naar de wereld om hen heen. Door verwondering centraal te stellen en in te zetten op hun verbeeldingskracht, zintuigen en onderzoekend en ontwerpend vermogen, vergroten we hun betrokkenheid en leren ze actief ontdekken, onderzoeken en creëren.
Wetenschap en techniek helpen leerlingen om uit te groeien tot wetenschappelijk geletterde burgers: kinderen die niet alleen kennis verwerven, maar deze ook kritisch kunnen gebruiken en toepassen in het dagelijks leven. Daarbij ontwikkelen ze vaardigheden om informatie te zoeken, te beoordelen en te verwerken, zowel via taal als via diverse media en digitale tools.
Deze brede invulling van geletterdheid maakt dat het een bouwsteen is voor sterk onderwijs in wetenschappen. Via
onderzoekend en ontwerpend leren
krijgt dit ook vorm om een wetenschappelijke houding te ontwikkelen.
Een nieuwsgierige leerkracht maakt daarbij het verschil. Niets werkt zo inspirerend als een leerkracht die zelf vragen stelt, nieuwe dingen ontdekt en verwondering deelt met zijn of haar leerlingen. Zo bouwen we samen aan kritische denkers, creatieve probleemoplossers en enthousiaste onderzoekers die met vertrouwen hun plaats innemen in de samenleving.
Betekenisvol leren ontstaat wanneer leerlingen actief kunnen ontdekken, ervaren en onderzoeken in een context die aansluit bij hun leefwereld. De omgeving, zowel binnen als buiten de school, biedt daarbij een schat aan leerkansen. Een uitstap naar het bos, een wandeling in de buurt of een bezoek aan een lokale organisatie prikkelt de zintuigen en helpt leerlingen om ervaringskennis op te bouwen.
Ook in de dagelijkse klaspraktijk liggen talloze kansen om leren betekenisvol te maken. Een deur die piept, een lamp die knippert, een pen die niet meer schrijft of natte voeten na een regenbui kunnen het startpunt zijn van boeiende technische en wetenschappelijke exploraties. Als leerkracht hoeven we niet altijd meteen antwoorden te geven. Door onderzoekende en ontwerpende vragen te stellen zoals "Hoe werkt dit?", "Waarvoor dient het?", "Waarvan is het gemaakt?" of "Hoe kan het verbeterd worden?", dagen we leerlingen uit om kritisch na te denken en zelf oplossingen te zoeken.
Door de wereld rondom hen bewust als leeromgeving te gebruiken, brengen we het leerplan tot leven. We stimuleren verwondering, nieuwsgierigheid en betrokkenheid, doorbreken routines en versterken het welbevinden van leerlingen én leerkrachten. Omgevingsgericht en onderzoekend leren is daarbij geen doel op zich, maar een krachtig middel om duurzaam en betekenisvol leren mogelijk te maken.
- Ervaren: Er doet zich iets voor, het kind beleeft/ondervindt dat, wordt dat gewaar en voelt er iets bij. (beleven, bezoeken, proeven, horen, ruiken, kijken, luisteren, voelen, in contact komen met, ontdekken, bewust worden van, zich verwonderen, bewonderen, exploreren en experimenteren…)
- Onderzoeken: De leerling gaat vanuit een bewuste doelgerichtheid (geëxpliciteerde onderzoeksvraag) systematisch handelen. ((be)vragen (vragen stellen, hypotheses formuleren), gericht waarnemen, meten, opzoeken, vergelijken, uittesten, gericht exploreren en experimenteren…)
- Vaststellen: De leerling doet door middel van ervaren, exploreren, experimenteren en/of onderzoeken een inzicht op. De leerling is zich hiervan bewust. (aanwijzen, (af)lezen, inzicht verwerven, besluiten, naar waarde beoordelen, zien van wetmatigheden…)
- Uitdrukken: De leerling maakt inzichten naar anderen toe duidelijk. Dit kan verschillende vormen van expliciteren, duiden en illustreren aannemen. (illustreren, in interactie gaan over, delen, (na)vertellen, schetsen, tekenen, uitbeelden, verslag uitbrengen, (be)schrijven, verwondering en bewondering tonen, oordelen, uitspreken, duiden, vieren…)
Elk onderwijsarrangement is doelgericht en vertrekt vanuit een focus met een aantal evalueerbare en/of observeerbare doelen en impliceert dat al van bij de voorbereiding van het onderwijsarrangement nagedacht wordt over de evaluatie van leerlingen.
In de evaluatiebox vind je inspirerende evaluatie-instrumenten om breed te evalueren, gestandaardiseerde proeven en gevalideerde toetsen.
Het is van belang om als leraar aandacht te besteden aan de taalontwikkeling van de leerlingen gedurende de hele dag, dus ook bij elk onderwijsarrangement in verband met wetenschappen. Taalgericht onderwijs is onderwijs waarin je, naast aandacht voor inhouden, ook voldoende en expliciet aandacht hebt voor taal.
Het effect van taalgericht wetenschaps- en techniekonderwijs op de motivatie en het leerrendement werd gemeten in twee Vlaamse klassen van de lagere school. Een bestaand lessenpakket over het thema ‘energie’ werd aangepast volgens de principes van taalgericht vakonderwijs om vervolgens onderwezen te worden in een meertalige klas en een eentalige klas. Zowel de intrinsieke motivatie als het leerrendement stegen, waarbij de intrinsieke motivatie sterker steeg in de meertalige klas. (Levende Talen Tijdschrift Jaargang 20, nummer 1, 2019; Elena Schutjes)
Onderzoeken gaat uit van de basisvraag ‘Hoe zit dat?’. Een leerproces waarbij men door systematisch te denken en te handelen antwoorden probeert te vinden op de onderzoeksvragen.
Ontwerpen gaat uit van de vraag ‘Hoe maak ik dit (beter)?’. Het is een creatief proces waarbij men vertrekt vanuit een behoefte en resulteert in de praktische uitwerking van een ontwerp.
Meer informatie over onderzoekend en ontwerpend leren vind je op onze PRO.-site.
Laat je inspireren door de praktijkvoorbeelden uit de Zill-bibliotheek waarbij (aspecten van) onderzoekend en ontwerpend leren aan bod komen.